‘EO Onderzoekt’ onderzocht

Update 4 juli 2014 – Uitspraak Raad voor de Journalistiek:

“Het televisieprogramma 3Onderzoekt (EO) heeft journalistiek onzorgvuldig gehandeld door in de uitzending geen credits op te nemen voor de medewerking van M. van der Werff (klager).

De Raad beveelt EO 3Onderzoekt aan om:
– Aandacht aan deze conclusie te besteden in een uitzending van het programma
– óf de conclusie integraal op zijn website dan wel in een ander daartoe geëigend medium te publiceren.
– óf de conclusie in samenvatting op zijn website dan wel in een ander daartoe geëigend medium te publiceren.
EO koos conform mijn verwachting voor het laatste en omdat de Raad niet heeft aangegeven hoe lang de rectificatie online moet blijven, screenshot hier.

Helaas was het niet mogelijk om andere principiële bezwaren tegen de uitzending aan de Raad voor te leggen, omdat ik op die punten niet persoonlijk benadeelde ben. Volledige uitspraak van de Raad hier.

Zonder dwang van de Raad heb ik besloten om de EO-medewerkster in het onderstaande artikel te anonimiseren om persoonlijke schade voor haar te beperken. [einde update]

3OND_v2_3
‘Oorlogsheld of oorlogsmisdadiger?’

De uitzending van 29 januari is hier te bekijken en bij uitzendinggemist.

 

Zes maanden voor de uitzending, op 23 juli 2013, raakte ik betrokken bij het programma. Dit vond ik in mijn mailbox:

“Ik zou graag met u in contact komen in verband met een EO-uitzending over de oorlogsmisdaden in Indonesie. Met vriendelijke groet xx — Redacteur ‘3 Onderzoekt’ “

“Dag mevrouw xx , U kunt mij mailen over de opzet van uw uitzending en mij uitleggen wat ik voor jullie kan betekenen. In een later stadium kunnen we dan eventueel een belafspraak maken of elkaar in Hilversum ontmoeten. Vriendelijke groet, Max van der Werff”

************************************************************************

Dit artikel is opgebouwd uit de volgende componenten:

– Interview met hoofdpersoon Xeni van de documentaire
– Inhoudelijke analyse van de uitzending
– Kijkje achter de schermen van het onderzoeksproject
– Conclusies

**************************************************************************

indonesie_allez-13Interview met Xeni 

Je bent niet tevreden met de uitzending, hoorde ik. Waarom niet?

Vooral de titel zit me dwars: “was jouw opa een oorlogsmisdadiger?”

Wat is er tegen die titel?

Het is sowieso nooit mijn vraag geweest. Het is ook eerder een stelling dan een vraag.

Op de website van ‘EO onderzoekt’ lees ik de vraagstelling: ‘waren de Nederlandse militairen helden of oorlogsmisdadigers?’

Ook dat is nooit mijn vraag geweest.

Maar heb je dan vooraf besproken wat de onderzoeksvraag zou zijn?

Er is meerdere malen ter sprake gekomen op welke vragen ik antwoord wilde vinden. En wat ik steeds heb gezegd is dat ik wil weten wat er precies gebeurd is en dat het er uiteindelijk om gaat wie er verantwoordelijk zijn.

Dat zijn voor jou de belangrijkste  vragen?

Ja, want dat die jongens daar in een situatie kwamen waardoor ze onmenselijke dingen hebben gedaan in een poging om te overleven, dat wist ik eigenlijk al wel. 

Wat zit je nog meer dwars?

Er is niet duidelijk uitgelegd in welke situatie de veteranen kwamen terwijl ze daar tijdens de opnamen waar ik bij was heel veel over hebben verteld. In de uitzending komt het op mij over dat de veteranen worden afgebeeld dat ze maar stoer lopen te doen over wat ze gedaan hebben en met trots vertellen over wat ze hebben gedaan. Wat buiten beschouwing is gelaten is de moeite die ze hadden om te praten over alles wat daar gebeurd is. De angsten en de emoties die daar mee gepaard gingen.

&mister Otoy, uit platgebrand Legok, toen rond de 20 jaarMeneer Otoy uit het platgebrande Legok samen met Xeni

 

Vertel iets meer over je ontmoeting met de veteranen alsjeblieft.

De veteranen hebben die dag zo veel verteld over hoe moeilijk en onoverzichtelijk de situatie daar was. En wat hun gevoelens waren iedere dag en dat het een gevecht van man tegen man was en dat je niet wist of je een burger of een vrijheidsstrijder tegenover je had en dat ze zelfs de baboe’s met wie ze in het kamp leefden niet konden vertrouwen. Ze moesten constant ogen in hun rug hebben omdat ze gewoon niet wisten wat er allemaal kon gebeuren. 

De dag dat ik bij de veteranen op bezoek was, was echt heel heftig. Het was natuurlijk bijzonder om de mannen te ontmoeten die mijn opa hebben gekend.
In het begin van de dag was er veel grootspraak en stoerdoenerij, maar je voelde ook gewoon zo goed die sfeer dat ze niet wilden praten over wat daar gebeurd was en dat we zo eindeloos vaak met de foto’s erbij steeds weer dezelfde vragen stelden om op tafel te krijgen hoe het nou écht was.
Meerdere malen zag je gewoon door het wegdraaien van hun gezichten, van het af en toe wegpinken van een traan, dat ze het heel moeilijk vonden en het ook eigenlijk niet bespreekbaar vonden en dat er dan uiteindelijk naar boven kwam hoe verward ze destijds waren.
Maar ook dat ze echt de bevolking wilden helpen en dat ze ’s nachts met zandzakken rond hun veldbedden sliepen om maar niet door kogels geraakt te kunnen worden…..Gewoon bizar. De hele dag zat vol met schokkende antwoorden op moeilijke vragen. 
Echt totaal bizar. 

Noem eens een voorbeeld van een moeilijke vraag met een schokkend antwoord?

We vroegen bijvoorbeeld of ze bang waren. Toen antwoorden ze dat ze natuurlijk bang waren, omdat ze bijvoorbeeld zelfs door de baboe’s in de keuken met een mes konden worden gestoken of dat hun eten vergiftigd kon worden. En dan vroeg ik of dat ook echt gebeurde of dat het slechts inbeelding was. Ze antwoordden dat dat soort dingen echt gebeurden. 

Wat ik ook schokkend vond was dat ze allemaal een meisje hadden. Ik kon me niet voorstellen dat deze meisjes daar allemaal vrijwillig waren. Ze vertelden ook hoe knapper het meisje, hoe groter de kans dat ze een spion zou zijn. Ze zaten constant in een vijandige omgeving, terwijl ze nog in Nederland dachten dat ze recht en orde gingen brengen. Maar vanaf het moment dat ze voet aan wal zetten, was het gewoon oorlog. 

Is het dan zo dat ze na een dag van de boot wisten hoe het echt in elkaar zit of was het zo dat de zaak langzaam afglijdt. Wat hebben ze jou verteld?

Ze wisten na 5 minuten dat het foute boel was. Wat ik trouwens ook wil weten is waarom mijn opa later terug in Nederland nooit heeft kunnen praten over wat er allemaal is gebeurd. Er zijn duizenden mannen getraumatiseerd. Ze hebben nooit meer een normaal leven kunnen leiden. 

Ik laat Xeni een fragment zien van generaal Nasution (commandant van de Indonesische Siliwangi-divisie) die uitlegt wat terreur veroorzaakt en welke effecten dat heeft.

Wat vind je van dit fragment?

Voor mij klinkt wat hij zegt logisch in deze context.

Iets heel anders. Voel je je misleid door de EO?

Misleid is niet precies het woord dat in me opkomt, maar ik weet wel dat ik het echt onbegrijpelijk vind dat ik zeven dagen op reis ben geweest met een regisseur met wie ik eindeloze gesprekken heb gevoerd over dit onderwerp en wiens opa zelf in Indië heeft gevochten; van wie ik echt dacht dat hij op een lijn zat met mij over dit onderwerp….(Xeni maakt de zin niet af en er volgt een lange stilte)

Het woord ‘misleid’ is dus niet het woord dat je zou kiezen? Welke woorden kies je dan wel?

De uitzending komt totaal niet overeen met het gevoel waarmee ik dit heb beleefd en hoe ik dacht dat de uitzending zou worden. Ik vind het heel erg jammer dat we vrijwel geen contact hebben gehad tijdens de montage. 

Jammer dat de uitzending niet aan jouw verwachtingen heeft voldaan. Maar dan wil ik weten wat jouw verwachtingen waren en wat er volgens jou anders is gelopen.

Misschien ben ik toch wel misleid omdat de makers van het programma waar ik mee heb gewerkt mij steeds de indruk hebben gegeven dat ze echt voor een verdieping van dit onderwerp wilden zorgen.

Maar jij vindt dus dat dat niet gelukt is…

Nee, ik vind zeker dat dat helemaal niet gelukt is.

Aan het eind van de uitzending wordt jou gevraagd: ‘Vind je dat jouw opa een oorlogsmisdadiger is?’ Je antwoordt dan: ‘Nee, ik vind dat de mensen die hem in die positie hebben geplaatst oorlogsmisdadigers zijn.’  Klaas zegt vervolgens dat alle andere mensen waarschijnlijk vinden dat hij wel een oorlogsmisdadiger is.
Is het niet zo dat hij feitelijk gelijk heeft en dat het in brand steken van een dorp gewoon een oorlogsmisdaad is? Dat jouw opa dat heeft gedaan is een vaststaand feit. Wat mensen jou kunnen verwijten is dat je dat weet en toch beweert dat hij geen oorlogsmisdadiger is.

Ja, op zich heeft hij die misdaden wel gepleegd, maar hij heeft niet zelf de keuze gemaakt om daar te zijn en in die onmogelijke positie terecht te komen. Hij zat ook niet in een veilige positie waarin hij rustig kon nadenken en besluiten hoe hij zou handelen.

Maar als je de foto’s bekijkt, dan krijg je de indruk dat ze systematisch te werk zijn gegaan en aan de teksten op de achterkant te zien hadden ze er zelfs plezier in.

Ja… maar nee….ze hebben wel oorlogsmisdaden begaan, maar ik vind dat je die jongens in die situatie, zo onoverzichtelijk en eng, dat je al die jongens, die oude mannen die nu nog leven, niet kunt wegzetten als oorlogsmisdadigers. Ze moeten de opdrachtgevers aanklagen.

Maar die zijn allemaal dood.

Ik vind toch dat je dan niet alleen het voetvolk voor de rechter moet slepen omdat de hoofdverantwoordlijken zijn overleden. 

Wat wil je verder nog zeggen?

Wat ik walgelijk vond in de uitzending is dat ze foto’s van de staatsgreep van Westerling in 1950 lieten zien waar mijn opa helemaal niets mee te maken had en die zelfs niets met de politionele acties te maken hebben. De manier waarop de foto’s in beeld werden gebracht riepen bij mij de indruk op als zou mijn opa bij die coup betrokken zijn geweest.

Verder ben ik boos, maar vooral heel verdrietig. De uitzending had gebrek aan diepgang en niet de juiste context. Ik vind dat er geen recht werd gedaan aan de tragedies die zich daar hebben afgespeeld.

Wat me ook dwars zit is dat ik meerdere malen heb aangegeven dat ik een preview wilde en ook duidelijk heb uitgelegd waarom ik dat wilde. 

Hebben ze dat beloofd?

Ja, maar ze hebben niet gezegd hoeveel tijd voor de uitzending.  

Wanneer kreeg je de preview?

Eén dag voor de uitzending. Er kon niets meer veranderd worden.

**********************************************************************

Inhoudelijke analyse van de uitzending

Het programma ‘Oorlogshelden of Oorlogsmisdadigers?’ is opgebouwd uit vijf onderdelen:

1) XXX                  – Intro
2) XXX                  – Veteranen tijdens reünie
3) XX                    – Interview met professor Zegveld
4) XXXXXXXXXX  – Xeni op zoek in Indonesië
5) XXXXXXX         – Anne-Mar bij een mariniersoefening

X = 1 minuut ~ totaal: 25 minuten

Een historicus en een mediaprofessional die ik om commentaar heb gevraagd beoordelen de uitzending als volgt:

– Het is een goede zaak dat dit thema aandacht krijgt.
– Nederland 3 is een zender die vooral op jongeren is gericht. De keuze voor eenvoudige uitleg en snelle montage is verdedigbaar.
– Het intro en het interview met Zegveld vormen een goed kader en plaatsen de gebeurtenissen in een juist historisch perspectief.
– De historicus had bedenkingen bij de verklaring van de vrouw die over verkrachtingen vertelde. Was zij niet in de war met de Japanse bezettingstijd?
– De veteranen kwamen niet echt goed uit de verf, maar daar lag ook de nadruk van de uitzending niet op.
– Het idee om in beeld te brengen hoe je zelf zou reageren als je in een dergelijke situatie komt, is origineel. De manier waarop presentatrice Anne-Mar vervolgens bij de mariniers aan de slag gaat heeft iets kneuterigs, maar het is te makkelijk om dat af te serveren. Wel lijkt het wat overdreven om ruim een kwart van de uitzending aan deze invalshoek te besteden.
– De research voor het programma moet van een behoorlijk hoog niveau zijn, want er werden tal van nog onbekende misstanden aan het licht gebracht.
– Xeni krijgt een platform om uit te leggen hoe zij over het onderwerp denkt en haar worsteling met de feiten wordt goed in beeld gebracht. Ze legt haar standpunten helder uit.

Eindoordeel van beiden: de uitzending is een nuttige toevoeging aan de informatie die er al is.

Eerlijk is eerlijk, het oordeel kwam voor mij als een grote verrassing. In mijn subjectieve waarneming vond ik het programma oppervlakkig, tendentieus en te veel op sensatie gericht.
Verder ben ik het absoluut eens met het verwijt dat Xeni de programmamakers maakt: de titel “was opa een held of een oorlogsmisdadiger” kan gewoon niet. De eindconclusie van de uitzending zit al opgesloten in de openingsvraag. Er kan maar één conclusie volgen. De programmamakers kunnen zich verdedigen met het argument dat het soms goed is om zaken ‘scherp neer te zetten’ of ‘heldere keuzes’ af te dwingen. Om uit te leggen dat ze toch echt ongelijk hebben, leg ik hun de volgende tegenvraag voor: “Is je moeder een maagd of een hoer?” De programmamakers zullen het nu wel met  mij eens zijn: kan gewoon niet zo.

***************************************************************************

Kijkje achter de schermen van het onderzoeksproject

Na het eerste mailcontact met xx van EO-onderzoekt op 23 juli 2013 blijkt haar interesse te zijn gewekt door dit artikel op 7mei.nl

Emailcorrespondentie, alleen relevante passages:

24 juli 2013
Geachte meneer van der Werf, Ik zou met name willen ingaan op een van de zaken die u hebt onderzocht nl die van de drie mariniers die geweigerd hebben het dorp Pakisadji  in de brand te stekken en de moeite die u hebt gedaan om eerherstel voor hen te krijgen […]

24 juli 2013
Het fotoalbum met nooit eerder vertoonde foto’s van andere brandstichters kan ik u ter inzage aanbieden. Het is van de zoon van een dienstplichtig militair (overleden) die op dit moment anoniem wenst te blijven. Wellicht dat hij van mening verandert als de EO er iets mee wil doen. Vriendelijke groet, Max van der Werff 

27 juli 2013
Zijn ze van het brandende dorp of gaat het om een andere kampong? Zou ik met de eigenaar in contact kunnen komen? […]
 

27 juli 2013
De foto’s zijn van een ander dorp. De militairen zijn geen mariniers, maar dienstplichtigen van de Koninklijke Landmacht. Ik heb de zoon van een van deze brandstichters een bericht gestuurd en hoop hem binnenkort weer te spreken. Ik laat u het resultaat van het gesprek direct weten. […]

29 juli 2013
Dag xx, Inmiddels heb ik de eigenaar van het fotoalbum gesproken. Hij is de zoon van de dienstplichtige brandstichter geheel rechts op deze foto:

5Het handschrift op de achterkant van de foto is door de zoon met 100% zekerheid herkend als dat van zijn vader:

5b

De zoon en bezitter van het fotoalbum heet (*). Hij woont in (**) en u kunt hem bereiken onder nummer 06 ********. U ziet zijn email adres als CC in deze mail. In het fotoalbum zijn genoeg aanwijzingen te vinden om welk KL-legeronderdeel het gaat. Er zijn ook foto’s van de begrafenis van gedode strijdmakkers met hun namen. […]

29 juli 2013
Heel hartelijk dank voor het totstandbrenging van het contact met (*) ! Ik ga hem meteen bellen en laat je weten hoe de zaak verder gaat. [..]

Ik heb voor morgen een afspraak gemaakt met (*). Ik zal u laten weten hoe het verder gaat. Nogmaals heel veel dank voor het totstandbrenging van het contact.

5 augustus 2013
Hallo Max, Hierbij de gegevens zoals ik die gevonden heb in het fotoalbum en in de agenda. Vraag: kun jij aan de hand van deze gegevens zien bij welk legeronderdeel hij zat? En kunnen we met behulp van zijn militair nummer verder komen? […]

Dezelfde dag reageer ik met een lange email met technische informatie over coördinaten, verschillende schrijfwijzen van Indonesische plaatsnamen en onder anderen ook een groot aantal bronnen. Bijvoorbeeld de website van Jan Bleijenberg. xx en ik spreken elkaar ‘s avonds telefonisch.

28 augustus 2013
Hoi Max, ik heb Christ Klep gesproken. Vond het hele interessante foto’s! Ik zal je telefonisch wel meer vertellen. Nog goed nieuws: (*) doet mee. Wanneer komt Ady naar Nederland? En zou het verstandig zijn om de foto’s maar even van de site te halen? Voor het geval dat een slimme collega er mee aan de haal gaat?

28 augustus 2013
Hoi xx, hopelijk begrijp je dat ik eenmaal geplaatste artikelen (met foto’s) niet kan verwijderen. Niemand weet waar de foto’s zijn gemaakt en niemand kent het legeronderdeel en niemand weet van wie ik de foto’s heb. Elke journalist moet dus wel bij mij aankloppen en ik neem aan dat je zeker weet dat ik dat direct bij jou zou melden? Groetjes, Max

28 augustus 2013
Oke!

Met ‘Ady’ wordt Ady Setyawan bedoeld, mijn onderzoekspartner in Indonesië met wie ik samen het project Dutchwarcrimes uitvoer. Hij is het weekend van 1 september met veldonderzoek bezig in de regio Sumedang en meldt zijn eerste bevindingen. xx is aangenaam verrast:

1 september 2013
Ha max, Ik dacht eerst dat ie niks gevonden had…. en toen , vanavond pas, las ik de rest van de mail. Topppie!!!

Op 3 oktober heeft Ady nieuwe gegevens verzameld. Er is genoeg feitenmateriaal voor een gedegen uitzending. Ook ooggetuigen zijn opgespoord.
Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de vader van Xeni naar Indonesië zou reizen. Vanwege zijn werk is dat onmogelijk. Xeni is een uitstekende vervanger en vliegt met de EO-ploeg naar Indonesië

In dezelfde periode beslist de redactie van NCRV Altijd Wat dat ze aandacht willen besteden aan het staatsbezoek van Mark Rutte aan Indonesië in november 2013. Het onderzoeksproject van Ady en mij heeft inmiddels zo veel nieuwe feiten opgeleverd dat ik naar Java vlieg om met journalist Piet de Blaauw, cameraman Harry van de Westelaken en Ady Setyawan opnamen te gaan maken.
De aankondiging van het programma verschijnt op 19 november kort voor de uitzending in de Volkskrant.

Na twee maanden niets van de EO te hebben gehoord, ontvang ik volgende email:

19 november 2013
Gaat altijd Wat hetzelfde doen als wij? Laat even weten mijn chef is laaiend Groeten xx

19 november 2013
Hoi xx, fijn wat van je te horen. Piet de Blaauw is een week met mij op stap geweest op Java en we hebben een aantal getuigen gesproken ver van jouw locaties. Programma is totaal anders dan wat jij in januari gaat uitzenden. Waarom is je chef laaiend? En op wie? Heeft er iemand woordbreuk gepleegd of is zijn beloften niet nagekomen? Valt mij iets te verwijten? Graag duidelijkheid. Groeten Max

19 november 2013
zal ook wel meevallen hij dacht dat je met ady naarhetzelfde dorp was! Kon ik me ook niet voorstellen radio heb ik gehoord heel goed! Groeten xx

19 november 2013
xx, hoe kan je nou zoiets denken? We hebben al zo veel shit verzameld en elke journalist in overleg een eerlijke portie gegeven. Ik heb je ook gegarandeerd dat niemand met jouw thema aan de haal gaat. Zelfs schrijvende pers niet. Dus de scoup is voor jou en de EO.
En neem nou van me aan dat er echt nog veel meer aan zit te komen. Ik ben verbijsterd door de verklaringen die we binnen krijgen. Groeten Max

________________________________________________________

Ik ben geïrriteerd en het spreekwoord ‘zoals de waard is vertrouwd hij zijn gasten’ spookt door mijn hoofd.
Ady en ik hebben honderden uren vrijwilligerswerk in ons project gestoken. Vanzelfsprekend zal de EO ons daar credits voor geven en dat is ook telefonisch afgesproken. Toch maar even schriftelijk gaan vastleggen:
________________________________________________________

1 december 2013
Hello xx, You have probably seen some pages of dutchwarcrimes.
Ady and I do not seek financial gain or personal fame. But we invested a lot of time and effort and I think we deserve a good credit in the program you will be broadcasting. Kindly let me know what you had in mind. Same about the publicity before the documentary is shown. Piet from NCRV did a real good job here. Bye, Max

1 december 2013
Hallo Max, Volgens mij begint het item met jouw website… Geen zorgen, ik ga er echt achter aan. Hartelijke groeten, xx

__________________________________________________________

Dit is ook het moment dat ik me realiseer dat Xeni en haar vader door mij beschermd moeten worden en stuur ze dit bericht:

Hoi (*),
Xeni en jij kunnen vragen of jullie de uitzending ruim tevoren kunnen bekijken. Dat is niet ongebruikelijk, omdat er een dispuut was over jullie anonimiteit. Vermoedelijk kun je het zlefs eisen en het zou netjes van xx zijn als ze het jullie zelf aanbiedt.
Zelfde geldt voor credits voor dutchwarcrimes.com – Toen ze ons nodig had, waren we geweldig. Verder nooit meer iets gehoord, behalve dat haar chef razend was op ons. Totaal onterecht verwijt en nooit excuses of wat ook gehoord.
De uitzending is naar ik begreep 22 januari 2014? Wanneer gaat Xeni weer naar Indonesie? Ik ben er do-zo aanstaanden en tweede helft januari weer. Hou je haaks!
________________________________________________________

Weer geen terugkoppeling van de EO over de credits. Mailen maar weer

19 december 2013
Hello xx, On December 1 you wrote: “Hallo Max, Volgens mij begint het item met jouw website… Geen zorgen, ik ga er echt achter aan. Hartelijke groeten, xx” But you never came back on your promise to clarify in what way you will give credit to all the work Ady and I did. You also still leave (*) in the dark about NIHM research and contact with Christ Klep. Simply not acceptable, so for the third time I ask you to fulfill your promises by return.

19 december 2013
Helllo Max, The documentary starts with your website. Christ Klep is in it, like Liesbeth Zegveld. They both tell that setting a village on fire is a war crime and they both tell that the Dutch population does hardly know anything about what went on there. The research in the archives was not very effective. I did not find anything about the bombing for exemple, exactly like you predicted. In order to show that the situation for the Dutch soldiers was not easy, (a guerrilla war never is) it ends with a short reality play in which the reporter has to make choices. Best wishes, xx

20 december 2013
Thank you for this information xx. […]

****************************************************************************
Conclusies

1) Zelfkritiek

– Ik heb mij onvoldoende gerealiseerd dat het nieuwe programma ‘EO-onderzoekt’ op Net 3 niet een onderzoeksprogramma is zoals ik me dat voorstel. Ik denk aan BBC Panorama, Zemla en Nieuwsuur. Ik heb me onvoldoende laten informeren over het exacte format. Programma’s die naar infotainment neigen vind ik niet geschikt voor dit gevoelige onderwerp. Ik had niet aan de uitzending in deze vorm mogen meewerken.

– Xeni en haar familie zijn door mij gewaarschuwd, maar veel te laat en niet indringend genoeg.

– Het eindresultaat, het programma dat is uitgezonden, voldoet niet aan de kwaliteitseisen die ik persoonlijk stel. Maar ik heb wel aan de uitzending meegewerkt en ben dus medeverantwoordelijk voor het resultaat waar ik zelf niet tevreden over ben.

2) Verwijten aan de hoofdredactie van het programma.

– De vraagstelling aan het begin van het programma bevat een logische fout. Het enig mogelijke antwoord op de zogenaamde onderzoeksvraag ligt reeds in de vraag opgesloten.

– Xeni is de centrale persoon in de documentaire. Zij ‘draagt’ de uitzending zoals dat in jargon heet. Elke mediaprofessional heeft de professionele en morele plicht om amateurs die aan een uitzending meewerken in hun waarde te laten. Dat Xeni zichzelf niet in de uitzending herkent en zij niet de gelegenheid heeft gehad voor de uitzending haar bezwaren kenbaar te maken mag de redactie zwaar aangerekend worden.

– De hoofdredactie zou zich af moeten vragen of het ethisch te rechtvaardigen is om in een documentaire in te zoomen op één specifieke veteraan; deze man vervolgens postuum aan het kruis te nagelen en zijn kleindochter te gebruiken om de spijkers vast te houden.

– De onderzoekers die op vrijwillige basis tijd, energie, financiën en kennis investeren om de EO in de gelegenheid te stellen een goed product af te leveren, verdienen daarvoor credits. Zou de EO de naar schatting 200 manuren op commerciële basis moeten inkopen, dan zou het maken van dit programma niet mogelijk zijn geweest. De credits zijn toegezegd, maar de belofte is niet nagekomen.

De EO doet wel aan credits in het programma, voor twee kledingleveranciers:

credit2credit1

– De onkostenvergoeding voor de uitgaven tijdens het veldonderzoek waren door de Indonesische onderzoeker Ady Setyawan begroot op 300 euro. De uiteindelijk uitgaven bleken iets hoger. De EO beloofde dit kleine verschil te compenseren. Die belofte is niet nagekomen.

Eindconclusie: dit is een zaak voor de Raad voor de Journalistiek